Inox tấm: Phân loại, khổ tiêu chuẩn và ứng dụng gia công

Inox tấm là dạng phôi phẳng quan trọng nhất trong gia công inox, chiếm tỷ trọng lớn về khối lượng và chủng loại trong các hạng mục thiết bị, kết cấu, nội ngoại thất. So với cuộn, ống, hộp hay thanh đặc, inox tấm cho phép cắt, chấn, hàn linh hoạt để tạo nên đa dạng chi tiết. Bài viết này cung cấp hướng dẫn đầy đủ: phân loại, quy cách khổ – độ dày – bề mặt, dung sai kỹ thuật, cách chọn mác thép theo môi trường làm việc và các lưu ý gia công thực tế.

1) Khái niệm, tiêu chuẩn và phạm vi độ dày

– Khái niệm: Inox tấm là sản phẩm thép không gỉ dạng phẳng, sản xuất bằng cán nóng (HR) hoặc cán nguội (CR), có thể được ủ, tẩy gỉ (pickled), mạ/bảo vệ bề mặt và cắt theo kích thước thương mại.
– Phân hạng theo độ dày (tham khảo thông lệ ASTM/JIS/EN):
– Sheet (tấm mỏng, cán nguội): ~0.3–6.0 mm
– Plate (bản dày, chủ yếu cán nóng): ≥6 mm, phổ biến tới 50–100 mm
– Tiêu chuẩn áp dụng phổ biến:
– ASTM A240/A240M: Yêu cầu kỹ thuật cho tấm, bản và dải inox dùng cho nồi hơi, bình áp lực và ứng dụng chung.
– ASTM A480/A480M: Quy định diện mạo, dung sai kích thước, độ phẳng cho sản phẩm phẳng inox.
– JIS G 4304 (tấm cán nóng), JIS G 4305 (tấm cán nguội).
– EN 10088-2 (sản phẩm phẳng inox dùng cho mục đích chung), EN 10028-7 (dùng cho bình chịu áp).
– Tỷ trọng tham khảo: 7.93 g/cm³ (austenitic như 304/316). Ferritic 430 xấp xỉ 7.7–7.75 g/cm³.

2) Phân loại inox tấm theo mác thép và đặc tính

2.1 Mác thép thông dụng tại Việt Nam

– Austenitic: 201, 304/304L, 316/316L, 321
– 201: Thành phần Ni thấp, Mn-N cao; cơ tính cao, giá tốt nhưng chống ăn mòn kém hơn 304; dễ bị gỉ nâu trong môi trường ẩm/muối/axit nhẹ; không khuyến nghị cho thực phẩm/ngoài trời khắc nghiệt.
– 304/304L: Phổ biến nhất; cân bằng giữa giá và bền gỉ; L (carbon thấp) chống ăn mòn liên kết hạt tốt hơn khi hàn độ dày lớn.
– 316/316L: Chứa Mo (~2–2.5%), kháng rỗ pitting trong môi trường clorua (nước biển, hóa chất mặn); ưu tiên cho thực phẩm – dược – biển – hóa chất.
– 321: Ổn định titan, phù hợp nhiệt độ cao, kháng ăn mòn liên kết hạt khi hàn/đốt nóng.
– Ferritic: 430
– Từ tính, Ni rất thấp; chống gỉ ở mức trung bình, phù hợp nội thất trong nhà, đồ gia dụng, ốp trang trí khô ráo. Giá thấp.
– Duplex: 2205 (ít phổ biến hơn, chuyên dụng)
– Cường độ cao, kháng clorua vượt trội; dùng trong môi trường biển/hóa chất khắc nghiệt, yêu cầu kỹ thuật cao.

Gợi ý nhanh chọn mác:
– Trong nhà khô ráo, chi phí thấp: 430 hoặc 201 (ưu tiên 430 khi cần từ tính).
– Ngoài trời đô thị, thực phẩm, kết cấu chung: 304/304L.
– Môi trường mặn/clorua, hóa chất, ven biển: 316/316L hoặc 2205.
– Nhiệt cao: 321 (hoặc 310S với nhiệt rất cao, chuyên biệt).

2.2 Cơ tính điển hình (tham khảo)

– 304/304L: Rp0.2 ≈ ≥205 MPa; Rm ≈ 520–720 MPa; A50 ≈ ≥40%.
– 316/316L: Rp0.2 ≈ ≥205 MPa; Rm ≈ 515–720 MPa; A50 ≈ ≥40%.
– 201: Rp0.2 ≈ 275–310 MPa; Rm ≈ 750–1000 MPa; A50 ≈ 35–40%.
– 430: Rp0.2 ≈ ≥205 MPa; Rm ≈ 450–600 MPa; A50 ≈ 22–30%.
(Lưu ý: phụ thuộc quy trình cán/ủ; tham chiếu cụ thể theo chứng chỉ MTC của nhà máy.)

3) Phân loại theo bề mặt hoàn thiện

– No.1 (HRAP): Cán nóng, ủ và tẩy gỉ, bề mặt thô mờ; dùng cho kết cấu, gia công cơ khí, bồn/bể.
– 2B: Cán nguội, ủ – pickled, đánh bóng nhẹ; bề mặt mịn mờ đa dụng, dễ chấn – hàn – sơn phủ.
– BA (Bright Annealed): Ủ bóng trong môi trường khí bảo vệ; bề mặt sáng gương nhẹ, dùng nội thất – thiết bị gia dụng – trang trí.
– No.4 (Hairline ngắn/Satin): Vân chải mịn đều; dùng ốp trang trí, nội thất, thang máy.
– HL (Hairline dài): Sợi vân dài liên tục, thẩm mỹ cao; cần film bảo vệ khi gia công/cắt.
– SB/Bead Blast: Phun bi hạt mịn; bề mặt đồng đều, giảm chói.
– 8K/Mirror: Gương cao cấp; yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt khi gia công/lắp đặt.
– Tấm gân/tấm hoa văn (embossed/chequer): Chống trượt, sàn thao tác, bậc lên xuống.

Độ nhám tham khảo (Ra, µm): No.1 ~3.2–6.3; 2B ~0.3–0.6; BA ~0.1–0.2; No.4/HL ~0.4–1.0 (tùy hạt).

4) Quy cách khổ, độ dày và dung sai

4.1 Khổ tiêu chuẩn sẵn hàng tại Việt Nam

– Rộng x Dài (mm):
– 1000 x 2000
– 1219 x 2438 (48” x 96”)
– 1500 x 3000
– 1524 x 3048 (60” x 120”) – tùy mác/bề mặt
– 1500/1524 x 6000 – cho kết cấu, bồn bể
– Độ dày sẵn hàng:
– Cán nguội: ~0.3–3.0 mm (phổ biến 0.5 / 0.8 / 1.0 / 1.2 / 1.5 / 2.0 / 2.5 / 3.0 mm)
– Cán nóng: ~3–50 mm (phổ biến 4 / 5 / 6 / 8 / 10 / 12 / 16 / 20 / 25 mm; đặc biệt có thể tới 60–100 mm theo đặt hàng)

Ngoài tấm cắt sẵn, có thể xả băng từ cuộn (width 1000 / 1219 / 1500 mm) theo chiều dài yêu cầu để tối ưu hao hụt.

4.2 Dung sai kích thước và độ phẳng (tham khảo ASTM A480)

– Dung sai độ dày:
– CR ≤1.0 mm: khoảng ±0.03–0.05 mm
– CR 1–3 mm: khoảng ±0.05–0.08 mm
– HR ≥6 mm: khoảng ±0.3–0.8 mm (tăng theo độ dày)
– Dung sai chiều rộng/dài tiêu chuẩn: thường +0 / +5 mm (cắt xẻ khác nhau theo nhà máy).
– Độ phẳng:
– CR: thường ≤3–5 mm trên chiều dài 1 m.
– HR: thường ≤5–8 mm trên chiều dài 1 m.
(Giá trị cụ thể phụ thuộc nhà sản xuất và bề mặt; nên kiểm tra MTC hoặc TDS.)

4.3 Trọng lượng tấm – công thức nhanh

– Công thức: Khối lượng (kg) = độ dày (mm) x rộng (m) x dài (m) x 7.93
– Ví dụ: 304 dày 2.0 mm, 1219 x 2438 mm
– 2.0 x 1.219 x 2.438 x 7.93 ≈ 47.1 kg/tấm
– Mẹo: Với tấm 1500 x 3000, mỗi 1 mm độ dày ≈ 35.7 kg/tấm (1.0 mm ~35.7 kg; 2.0 mm ~71.4 kg; 3.0 mm ~107.1 kg).

5) Ứng dụng phổ biến trong gia công

– Cắt CNC laser/plasma/nước: Cắt phôi chi tiết, logo, lỗ; với BA/HL/8K nên dùng film “laser grade” để không cháy mặt.
– Chấn gấp (press brake): 2B/BA/No.4 chấn đẹp; HR No.1 nên chọn bán kính trong ≥1.5t–2t để tránh nứt mép.
– Dập/kéo sâu: Ưu tiên 304/304L với độ dẻo cao; dùng dầu dập phù hợp, kiểm soát bavia và làm sạch/passivation sau gia công.
– Hàn MIG/TIG: Dùng dây/que 308L (cho 304), 316L (cho 316). Tránh nhiễm sắt cacbon, làm sạch màu nhiệt (heat tint) bằng pickling gel rồi passivation.
– Đánh bóng hoàn thiện: No.4/HL/8K cần quy trình nhiều cấp hạt; kiểm soát vết xước theo cùng hướng; tháo film sau hoàn thiện.

Ngành ứng dụng:
– Thực phẩm – đồ uống: bồn, bàn, kệ, băng tải (ưu tiên 304/316, bề mặt 2B/BA/No.4).
– Dược mỹ phẩm – hóa chất nhẹ: bồn phản ứng, ống góp, tủ tường sạch (316L/304L; mối hàn tiêu chuẩn vệ sinh).
– Kiến trúc – nội ngoại thất: ốp mặt dựng, lam trang trí, thang máy (BA/HL/No.4/8K; nên phủ film/khoan mồi để tránh “oil-canning”).
– Hàng hải – ven biển: lan can, kẹp kính, chi tiết boong (316/316L, tẩy rửa định kỳ để giảm muối bám).
– Cơ khí – kết cấu: bệ máy, sàn thao tác tấm gân, khung vỏ máy (No.1/2B; tấm dày 6–12–20 mm).

6) Cách chọn inox tấm theo môi trường và yêu cầu kỹ thuật

– Môi trường:
– Trong nhà khô: 430/201 (trang trí), 304 (thiết bị).
– Ngoài trời đô thị, mưa axit nhẹ: 304/304L; ưu tiên No.4/HL để dễ che khuyết điểm xước.
– Ven biển, clorua: 316/316L; tránh BA/8K ngoài trời vì dễ lộ vết do muối.
– Tiếp xúc thực phẩm/axit hữu cơ: 304/316; hạn chế 201.
– Bề mặt:
– Gia công nhiều (cắt, hàn, chấn) → 2B.
– Trang trí nội thất → BA/HL/No.4/8K có film PE.
– Kết cấu/nhiệt → No.1.
– Độ dày:
– Vỏ máy, panel: 0.8–1.5 mm.
– Bàn – kệ – tủ: 1.0–2.0 mm.
– Bồn/bể vừa: 2–6 mm (tùy đường kính/áp lực).
– Kết cấu chịu lực/sàn: 6–12–20 mm.
– Ràng buộc hàn:
– Dày ≥6 mm và hàn nhiều → chọn L-grade (304L/316L) để giảm nhạy cảm hóa.

7) Lưu ý kỹ thuật khi gia công để đạt bề mặt và độ bền tối ưu

– Phân luồng dụng cụ: Dùng chổi, đá mài, kẹp riêng cho inox; tránh nhiễm bẩn từ thép đen gây gỉ nâu.
– Bán kính chấn khuyến nghị:
– 304/316 cán nguội: Rmin ~1.0t (90°); với No.1/độ dày >3 mm: 1.5t–2.0t.
– 430/201: nên ≥1.5t để tránh nứt mép.
– Hàn:
– Làm sạch trước/sau hàn; dùng khí Ar tinh khiết; back-purge khi hàn ống/bồn để mặt sau sáng bạc.
– Loại bỏ heat tint và passivation để phục hồi lớp thụ động Cr2O3.
– Bảo vệ bề mặt:
– Film PE/PVC dày 60–120 µm cho BA/HL/8K; bóc film sau sơn/hoàn thiện.
– Vận chuyển: kê gỗ khô, giấy chống ẩm, tránh kẹp trực tiếp bằng xích thép.
– Bảo trì:
– Rửa nước sạch/đậm đặc thấp chất tẩy, tránh Cl- cao; lau khô để giảm đốm nước.

8) Tối ưu vật tư và hao phí

– Chọn khổ phù hợp nesting:
– Họ chi tiết 500–600 mm → khổ 1219 x 2438 tối ưu.
– Chi tiết dài 1200–1400 mm → cân nhắc khổ 1500 x 3000/1524 x 3048.
– Xả băng từ cuộn để cắt theo chiều dài đúng nhu cầu, giảm phế liệu mép.
– Đặt hàng cùng bề mặt – cùng lô để màu/độ bóng đồng nhất trên sản phẩm lớn (mặt dựng, thang máy).
– Quy đổi đơn vị báo giá:
– Theo tấm, theo m², hoặc theo kg; luôn kiểm tra dung sai độ dày để ước tính trọng lượng và chi phí chính xác.

9) Giá inox tấm: Yếu tố ảnh hưởng

– Mác thép và thành phần hợp kim (Ni, Mo) – 316 đắt hơn 304; 304 đắt hơn 201/430.
– Bề mặt hoàn thiện (BA/No.4/HL/8K cao hơn 2B/No.1).
– Độ dày và quy cách khổ (tấm lớn, dày hơn giá/tấm cao hơn; giá/kg phụ thuộc nguồn cung).
– Thương hiệu – xuất xứ (Hàn, Nhật, Châu Âu, Đài Loan, Trung Quốc, Việt Nam).
– Biến động giá Nickel/Molybdenum và tỷ giá.
– Yêu cầu chứng chỉ (MTC 3.1), kiểm định PMI, tiêu chuẩn đặc biệt (EN 10028-7, PED…) có thể cộng chi phí.

10) Kiểm định chất lượng và chứng chỉ

– Chứng chỉ MTC 3.1: Thành phần hóa và cơ tính theo mác/tiêu chuẩn.
– Kiểm tra PMI (Positive Material Identification): Xác nhận mác tại xưởng, đặc biệt khi lẫn 201/304/316.
– Kiểm soát bề mặt: Vết xước, rỗ, gợn sóng, cong vênh; kiểm tra độ phẳng theo thước thẳng/feelers.
– Ghi nhãn: Mác thép, tiêu chuẩn, chiều dày, bề mặt, số heat/coil, nhà máy.
– Đóng gói: Pallet gỗ khô, đai composite, giấy dầu/chống ẩm; film bảo vệ nguyên vẹn.

11) So sánh nhanh inox tấm với cuộn, ống, hộp, thanh

– Tấm: Linh hoạt cắt-chấn-hàn, phù hợp chi tiết phẳng/kết cấu.
– Cuộn: Kinh tế cho sản lượng lớn, có thể xả băng/sơn cuộn; hạn chế bởi khổ cố định.
– Ống/hộp: Tiết kiệm gia công cho kết cấu khung/bằng; bề mặt đẹp sẵn, ít công đoạn.
– Thanh tròn/dẹt: Cho chi tiết tiện/gá/bích, chịu lực cục bộ.

12) FAQ – Câu hỏi thường gặp

– 201 có dùng cho đồ bếp được không? Có thể cho phụ kiện khô ráo trong nhà, nhưng với tiếp xúc thực phẩm/axit/muối nên dùng 304/316.
– Vì sao 304 không hút nam châm? Pha austenit không từ tính; sau cán nguội/cắt có thể nhiễm từ nhẹ – là hiện tượng bình thường.
– BA hay No.4 bền ngoài trời hơn? Về chống gỉ giống nhau theo mác; nhưng BA bóng dễ lộ vết nước/bụi muối; No.4/HL che khuyết điểm tốt hơn.
– Có cần passivation sau hàn? Nên thực hiện để phục hồi lớp thụ động, đặc biệt 304/316 trong môi trường ăn mòn.

Nguồn tham khảo

– ASTM A240/A240M – Standard Specification for Chromium and Chromium-Nickel Stainless Steel Plate, Sheet, and Strip.
– ASTM A480/A480M – Standard Specification for General Requirements for Flat-Rolled Stainless and Heat-Resisting Steel Plate, Sheet, and Strip.
– JIS G 4304/4305 – Stainless steel plate, sheet and strip.
– EN 10088-2; EN 10028-7 – Stainless steels for general/pressure purposes.
– Outokumpu Stainless Steel Handbook; Nickel Institute – Guidelines for stainless selection and fabrication.
– ASSDA (Australian Stainless Steel Development Association) Technical Bulletins.

Kết luận

Chọn đúng inox tấm quyết định 70–80% chất lượng và chi phí của một dự án gia công. Hãy:
– Xác định môi trường làm việc → chọn mác (201/430 cho nội thất khô; 304 đa dụng; 316 cho clorua).
– Quy hoạch bề mặt – khổ – độ dày theo công nghệ gia công và thẩm mỹ.
– Kiểm tra dung sai – độ phẳng – chứng chỉ để giảm rủi ro lắp ráp.
– Thiết lập quy trình gia công sạch inox (dụng cụ riêng, hàn – pickling – passivation).
Làm tốt các bước trên sẽ tối ưu chi phí, đảm bảo độ bền ăn mòn và độ hoàn thiện bề mặt.

Cần hỗ trợ chọn mác, bề mặt, khổ cắt và báo giá nhanh? Liên hệ Inox Cường Thịnh để được tư vấn kỹ thuật và giá tốt:
– Hotline: 0343.417.281
– Email: inoxcongnghiep.cuongthinh@gmail.com