Cách tẩy keo, sơn, xi măng trên Inox sau hoàn thiện công trình

Sau khi bàn giao, bề mặt inox thường còn keo, sơn và xi măng bám cứng gây xỉn màu, ố vàng và nguy cơ ăn mòn điểm. Bài viết này cung cấp quy trình kỹ thuật chi tiết để tẩy sạch các vết bẩn phổ biến nhất trên inox 201/304/316 mà không làm hỏng bề mặt, đồng thời hướng dẫn phục hồi và thụ động hóa sau làm sạch. Đây là phần trọng yếu trong bảo dưỡng – vệ sinh – phục hồi sản phẩm inox để kéo dài tuổi thọ và giữ tính thẩm mỹ công trình.

Vì sao cần xử lý đúng cách?

– Xi măng và vữa có tính kiềm cao (Ca(OH)2), khi lưu cữu gây ố loang và ăn mòn cục bộ “tea staining”, đặc biệt ở vùng ven biển hoặc môi trường clorua.
– Keo silicone/PU, sơn alkyd/epoxy bám lâu sẽ lão hóa, bám dính mạnh; tẩy sai cách dễ xước bề mặt No.4/HL hoặc làm mờ BA/mirror.
– Dùng sai hóa chất (nhất là axit clohydric/HCl hoặc chất tẩy chứa clorua, tẩy rỉ gốc clor) có thể phá vỡ lớp thụ động Cr2O3, gây rỗ pitting.

Đánh giá trước khi làm

– Xác định mác và hoàn thiện bề mặt:
– Mác: 201, 304, 316 (316 chịu ăn mòn clorua tốt hơn).
– Hoàn thiện: BA/mirror (gương), No.4/HL (xước mờ có hướng), 2B, bead-blast, sơn phủ.
– Kiểm tra điều kiện hiện trường: thông thoáng, nhiệt độ 15–35°C giúp dung môi hoạt động tối ưu.
– Thử tại vùng khuất 10×10 mm để kiểm tra tương thích dung môi.
– Trang bị an toàn: găng nitrile/butyl, kính, khẩu trang than hoạt tính khi dùng dung môi, quần áo bảo hộ.

Dụng cụ và hóa chất khuyến nghị

– Dụng cụ:
– Dao gọt nhựa/plastic razor, spatula nhựa; khăn microfiber; bàn chải nylon mềm.
– Pad cọ sợi tổng hợp không gỉ (ví dụ Scotch-Brite mã mịn 7448 cho BA, 7447 cho No.4/HL). Tránh len thép/steel wool.
– Bình xịt, khay đựng hóa chất, băng dính che chắn.
– Dung môi/dung dịch an toàn cho inox:
– IPA (isopropyl alcohol), ethanol; acetone; heptane hoặc hỗn hợp d-limonene (citrus-based) cho keo/băng dính.
– Dung môi khoáng/mineral spirits, xylene (dùng ngoài trời, thông gió tốt) cho sơn alkyd.
– Tẩy sơn “không methylene chloride”: nền benzyl alcohol, N-ethylpyrrolidone, DBE (dibasic esters) hoặc DMSO.
– Axit hữu cơ cho xi măng: axit citric 5–10% hoặc axit sulfamic 3–5% dạng gel. Có thể dùng giấm công nghiệp 5–10% cho vết nhẹ.
– Chất tẩy gỉ/tea staining gốc oxalic/citric có ức chế ăn mòn (gel).
– Tuyệt đối tránh:
– HCl (axit clohydric), HF (axit flohydric), tẩy rửa có clor/NaClO (javen), chất tẩy rỉ gốc clorua.
– Bàn chải thép, giấy nhám không đúng hạt, bột mài sắt.

Quy trình tẩy vết keo (silicone/PU/epoxy)

Bước 1 – Gỡ cơ học an toàn

– Dùng dao gọt nhựa hoặc thẻ nhựa cứng cạo sát bề mặt theo góc 15–30°, đi cùng chiều vân đối với No.4/HL.
– Với keo silicone: có thể dùng “silicone remover” chuyên dụng (gốc dung môi nhẹ hoặc kiềm), bôi 5–10 phút rồi cạo.

Bước 2 – Chọn dung môi theo loại keo

– Keo silicone/keo băng dính (PSA): IPA, heptane hoặc d-limonene. Thấm khăn, áp lên 1–3 phút rồi lau.
– Keo PU/keo xây dựng: dung môi mạnh hơn như acetone hoặc xylene; làm việc ngoài trời, tránh tia lửa.
– Keo epoxy đã đóng rắn: cần tẩy sơn gốc benzyl alcohol/DBE/DMSO. Bôi dày 1–2 mm, phủ màng PE để giữ ẩm, chờ 20–40 phút, dùng spatula nhựa cạy bỏ.

Bước 3 – Trung hòa, rửa sạch, sấy khô

– Lau lại bằng xà phòng pH trung tính, tráng nước sạch áp lực vừa, lau khô ngay bằng microfiber để tránh vệt nước.

Quy trình tẩy vết sơn (acrylic/alkyd/epoxy/PU)

Nhận diện và xử lý nhanh với sơn mới

– Sơn nước (acrylic/latex) chưa khô: lau bằng nước ấm + xà phòng, hỗ trợ bằng IPA.
– Sơn dung môi (alkyd) mới: lau bằng mineral spirits, sau đó rửa nước xà phòng.

Sơn đã khô/cũ

– Alkyd: mineral spirits hoặc xylene; thấm đẫm, chờ 5–10 phút, dùng khăn kéo vết sơn. Lặp lại nhiều lần.
– Epoxy/PU 2K: dùng tẩy sơn không methylene chloride (benzyl alcohol/DBE/DMSO).
– Bôi gel đều, phủ màng để ngăn bay hơi, chờ 20–60 phút (theo TDS của sản phẩm).
– Cạy bằng spatula nhựa. Không cạy ngang vân với No.4/HL.
– Kết thúc: rửa xà phòng pH trung tính, tráng kỹ, lau khô.

Lưu ý: Không dùng tẩy sơn có methylene chloride (MC) vì nguy cơ sức khỏe cao và dễ làm mờ bề mặt; luôn thông gió tốt.

Quy trình tẩy xi măng, vữa bám

Bước 1 – Làm mềm và cạy cơ học

– Thấm ướt hoàn toàn mảng xi măng 15–20 phút để Ca(OH)2 trương nở.
– Dùng spatula nhựa cạy dần; lặp lại chu kỳ thấm nước – cạy.

Bước 2 – Dùng axit hữu cơ an toàn

– Pha axit citric 5–10% hoặc sulfamic 3–5% (dạng gel cho bề mặt đứng).
– Thử điểm nhỏ, sau đó bôi lên khu vực, chà nhẹ bằng bàn chải nylon 3–5 phút.
– Với vết cứng đầu, lặp lại 2–3 lần. Tránh để khô trên bề mặt.

Tuyệt đối không dùng HCl/“nước cường toan tẩy xi” dạng thương mại vì ion Cl- gây rỗ thép không gỉ, đặc biệt với 201/304.

Bước 3 – Xả rửa kỹ và làm khô

– Tráng nhiều nước sạch, ưu tiên nước mềm/DI để hạn chế vệt muối. Lau khô ngay.

Phục hồi bề mặt và thụ động hóa sau làm sạch

– No.4/HL bị xước nhẹ:
– Dùng pad mài hạt 320–400, chà cùng chiều vân, đều tay.
– Kết thúc bằng pad mịn (7448) để hòa vân.
– BA/mirror bị mờ: đánh bóng bằng hợp chất không chứa oxit sắt, pad mềm; thử khuất trước.
– Thụ động hóa (theo ASTM A967/ASTM A380):
– Dùng dung dịch axit citric 4–10% hoặc gel chuyên dụng, bôi 10–30 phút để tái tạo lớp Cr2O3.
– Rửa nước kỹ, lau khô. Bước này giúp giảm tea staining về sau, đặc biệt ở ngoài trời/ven biển.

Mẹo tránh xước và ố vàng lâu dài

– Luôn đi cùng chiều vân đối với HL/No.4; không chà xoáy tròn.
– Che chắn inox trước khi trát vữa/sơn; bóc film bảo vệ sớm sau hoàn thiện và làm sạch lần đầu.
– Tránh chất tẩy chứa clor, chất tẩy rỉ “đa năng” không rõ thành phần.
– Định kỳ rửa nhẹ bằng xà phòng trung tính, tráng sạch, lau khô; có thể phủ lớp bảo vệ mỏng gốc sáp/microcrystalline ở khu vực biển.

Lỗi thường gặp và cách khắc phục

– Dùng len thép khiến bề mặt “rỉ giả”: cần tẩy nhiễm sắt bằng gel oxalic/citric có ức chế, sau đó thụ động hóa.
– Dùng HCl để tẩy xi: xuất hiện rỗ li ti/ố vàng sau vài tuần. Liên hệ dịch vụ chuyên nghiệp để pickling/passivation (HF/HNO3 chỉ do đơn vị được cấp phép thực hiện).
– Dùng pad sai hạt làm “cháy vân”: phải re-grain toàn diện vùng ảnh hưởng với dải hạt 240→320→400.

Ví dụ thực tế nhanh

– Lan can inox 304 HL dính silicone và vữa:
– Cạy silicone bằng dao nhựa, lau d-limonene 2 phút → sạch keo.
– Thấm nước 20 phút, cạy vữa → bôi gel citric 10%, chà nylon 3 phút → rửa sạch.
– Pad 7448 đi theo vân để đồng đều, thụ động hóa citric 10% trong 15 phút → rửa, lau khô. Bề mặt phục hồi độ đều màu, không xước.

Tài liệu tham khảo

– Nickel Institute – Cleaning and care of stainless steel: https://nickelinstitute.org
– British Stainless Steel Association (BSSA) – Care and Cleaning: https://bssa.org.uk
– ASSDA Technical Bulletin – Cleaning and maintenance, Tea staining: https://www.assda.asn.au
– ASTM A380/A967 – Cleaning, descaling and passivation of stainless steel
– Outokumpu – Stainless steel maintenance guidelines: https://www.outokumpu.com
– 3M Scotch-Brite Surface Conditioning Pads – Technical Data: https://www.3m.com

Kết luận

Để tẩy keo, sơn và xi măng trên inox an toàn và triệt để, hãy ưu tiên loại bỏ cơ học bằng dụng cụ nhựa, chọn dung môi/hóa chất tương thích (IPA/acetone/d-limonene cho keo; mineral spirits hoặc tẩy sơn không MC cho sơn; citric/sulfamic cho xi măng), luôn rửa – lau khô kỹ và phục hồi bề mặt đúng cách. Tránh tuyệt đối HCl, chất tẩy chứa clor và công cụ bằng thép. Hoàn tất bằng thụ động hóa citric để kéo dài tuổi thọ và ngăn ố vàng.

Cần tư vấn quy trình cụ thể cho mác inox, hoàn thiện bề mặt và hiện trường của bạn? Liên hệ Inox Cuong Thinh để được khảo sát và báo giá tốt nhất.
Hotline: 0343.417.281
Email: inoxcongnghiep.cuongthinh@gmail.com