Dung sai độ dày, chiều rộng inox tấm/cuộn theo ASTM, JIS, EN

Dung sai kích thước là tiêu chí cốt lõi quyết định khả năng lắp ghép, gia công (dập, chấn, hàn) và tỷ lệ hao hụt vật tư của inox tấm/cuộn. Bài viết này tổng hợp, so sánh dung sai độ dày và chiều rộng theo các tiêu chuẩn quốc tế phổ biến nhất (ASTM, JIS, EN), kèm hướng dẫn đo kiểm và lưu ý đặt hàng để bạn áp dụng chính xác ngay tại xưởng. Chủ đề này cũng là một mảnh ghép quan trọng trong hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận chất lượng inox (ASTM, JIS, CO/CQ) đang được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam.

Phạm vi, thuật ngữ và yếu tố ảnh hưởng đến dung sai

– Dạng sản phẩm:
– Hot rolled (HR, No.1) – dày thường ≥3.0 mm.
– Cold rolled (CR, 2B/BA) – dày thường 0.3–3.0 mm.
– Dạng cung cấp: Cuộn (coil), dải xẻ (slit strip), tấm cắt quy cách (sheet, cut-to-length).
– Mép vật liệu:
– Mill edge (mép cán thô) – dung sai chiều rộng lỏng hơn, không dùng khi cần chính xác.
– Slit edge (mép xẻ) – dung sai chiều rộng chặt hơn, phù hợp yêu cầu chính xác.
– Sheared edge (mép cắt tấm) – dung sai chiều rộng theo tiêu chuẩn cắt tấm.
– Dung sai phụ thuộc chủ yếu vào: dạng cán (HR/CR), dải độ dày, bề rộng, loại mép, lớp dung sai/cấp chính xác (ví dụ EN 10131 Class A/B), và có thể khác nhau giữa các nhà máy cán.

Ghi chú: Dung sai độ dày/chiều rộng nói dưới đây không bao gồm phim bảo vệ (PVC/PE) và thường độc lập với mác thép (304/201/316…). Hãy luôn viện dẫn phiên bản tiêu chuẩn mới nhất trên đơn đặt hàng.

Tiêu chuẩn quốc tế áp dụng

– ASTM A480/A480M: Yêu cầu chung cho plate/sheet/strip inox; định nghĩa dung sai độ dày, chiều rộng, chiều dài, độ phẳng cho thị trường Mỹ/quốc tế.
– JIS G 4304 (HR) và JIS G 4305 (CR): Tấm/cuộn inox cán nóng/cán nguội theo tiêu chuẩn Nhật.
– EN 10131: Cán nguội inox – dung sai kích thước và hình dạng (châu Âu).
– EN 10051: Cán nóng liên tục – dung sai kích thước và hình dạng.
– ISO 9445-2: Dải hẹp cán nguội bằng inox – dung sai kích thước và hình dạng.

Dung sai độ dày: giá trị điển hình theo ASTM, JIS, EN

Các bảng trong tiêu chuẩn rất chi tiết (phụ thuộc dải độ dày và bề rộng). Dưới đây là giá trị tham khảo điển hình để thiết kế và kiểm tra nhanh. Khi nghiệm thu, hãy đối chiếu đúng bảng/điều khoản của tiêu chuẩn ghi trên CO/CQ.

Cán nguội (CR, 2B/BA) – Tấm/cuộn

– ASTM A480 (tham khảo điển hình, phụ thuộc bề rộng):
– t ≈ 0.5 mm: ±0.04–0.05 mm
– t ≈ 1.0 mm: ±0.05–0.07 mm
– t ≈ 1.5 mm: ±0.06–0.08 mm
– t ≈ 2.0 mm: ±0.07–0.09 mm
– t ≈ 3.0 mm: ±0.10–0.12 mm
– EN 10131 (Class A – tiêu chuẩn; Class B – chính xác cao):
– t 0.5–0.7 mm: ±0.04 (A) / ±0.03 (B)
– t 0.7–1.0 mm: ±0.05 (A) / ±0.04 (B)
– t 1.0–1.6 mm: ±0.06 (A) / ±0.05 (B)
– t 1.6–2.5 mm: ±0.09 (A) / ±0.06–0.08 (B)
– t 2.5–4.0 mm: ±0.12 (A) / ±0.10 (B)
– JIS G 4305 (giá trị tương đương ASTM/EN cùng dải bề rộng):
– t ≈ 1.0 mm: ±0.06 mm
– t ≈ 1.5 mm: ±0.07 mm
– t ≈ 2.0 mm: ±0.08 mm
– t ≈ 3.0 mm: ±0.10 mm

Lưu ý: Một số bảng dung sai ASTM/JIS có giá trị không đối xứng (over/under). Với EN 10131, giá trị thể hiện dạng ±. Hãy kiểm tra cụ thể theo bề rộng cuộn (≤ 700 / 700–1200 / ≥ 1200 mm) vì dung sai có thể thay đổi nhẹ.

Cán nóng (HR, No.1) – Tấm/cuộn

– EN 10051 (điển hình, phụ thuộc bề rộng):
– t ≈ 3.0 mm: ±0.24–0.27 mm
– t ≈ 4.0 mm: ±0.27–0.30 mm
– t ≈ 5.0 mm: ±0.30–0.32 mm
– t ≈ 6.0 mm: ±0.30–0.36 mm
– t ≈ 8.0 mm: ±0.36–0.39 mm
– t ≈ 10.0 mm: ±0.39–0.44 mm
– t ≈ 12.0 mm: ±0.44–0.50 mm
– ASTM A480 và JIS G 4304 đưa ra dải xấp xỉ tương đương, đôi khi theo dạng “+”/“−” riêng rẽ; hãy đối chiếu bảng theo bề rộng và trạng thái bề mặt.

Khi nào cần Class B (EN 10131) hoặc dung sai chặt?
– Dập sâu/đột lỗ mỏng, yêu cầu độ đồng đều bề dày để phân bố biến dạng tốt.
– Gia công cuộn cho ống hàn TIG/LASER, yêu cầu ổn định hình học mối hàn.
– Các chi tiết lắp ghép khe hở nhỏ, yêu cầu kiểm soát sai số tích lũy.

Dung sai chiều rộng: coil, dải xẻ và tấm cắt

Dung sai chiều rộng phụ thuộc mạnh vào loại mép và phương thức gia công cạnh.

Cuộn nguyên (mill edge) và dải xẻ (slit edge)

– Mill edge: mép thô từ máy cán, độ “răng cưa” và dao động biên độ lớn; tiêu chuẩn thường cho dung sai rộng và/hoặc không khuyến nghị dùng khi yêu cầu chính xác. Hãy đặt “slit edge” nếu bề rộng là kích thước chức năng.
– Slit edge (từ service center):
– Dung sai tiêu chuẩn: ±0.25–0.50 mm (phụ thuộc t và bề rộng).
– Dung sai chính xác cao: ±0.10–0.20 mm có thể đạt được với dải mỏng và chiều rộng hẹp khi xẻ trên dây chuyền chất lượng.
– ISO 9445-2 (narrow strip) và EN 10131 có bảng dung sai chi tiết; ASTM A480 quy định dung sai bề rộng cho strip/sheet theo dải kích thước.

Khuyến nghị thực tế:
– W ≤ 200 mm (dải hẹp): yêu cầu ±0.15–0.20 mm nếu lắp ráp khe hở nhỏ.
– 200 mm < W ≤ 1000 mm: yêu cầu ±0.25–0.40 mm. - W 1000–1500 mm (1000/1219/1500 mm): ±0.50 mm tiêu chuẩn; có thể chặt hơn tùy dây chuyền xẻ.

Tấm cắt quy cách (cut-to-length, sheared edge)

– ASTM A480/EN 10131 đưa ra dung sai chiều rộng cho tấm cắt:
– W ≤ 1000 mm: ±1.5 mm (điển hình)
– 1000 mm < W ≤ 1500 mm: ±2.0 mm - 1500 mm < W ≤ 2000 mm: ±3.0 mm - Với tấm HR dày, dung sai có thể “−0 / +” (không âm) ở một số bảng JIS/ASTM. Cần kiểm tra bảng tương ứng. Lưu ý: Nếu tấm yêu cầu lắp lỗ/ranh giới chính xác, hãy yêu cầu cắt tinh hoặc mài mép sau cắt, và nêu rõ dung sai mong muốn trên PO.

Cách đo kiểm dung sai đúng theo tiêu chuẩn

– Thiết bị:
– Độ dày: panme/micrometer điện tử độ chia 0.001 mm, lực đo ổn định; không đo qua phim bảo vệ.
– Chiều rộng: thước thép chuẩn hoặc thước cuộn cấp II/III, sai số ≤0.5 mm.
– Vị trí đo (theo ASTM A480):
– Độ dày: đo cách mép ≥10 mm, không đo tại vùng cong do cuộn; lấy ít nhất 3–5 điểm dọc/ ngang để xác nhận độ đồng đều. Với dập nhám/hoa văn, đo trên nền vật liệu phẳng (base metal).
– Chiều rộng: đo ở tối thiểu 3 vị trí theo chiều dài (đầu–giữa–cuối), mỗi vị trí đo 2 điểm lệch mép đối xứng rồi lấy giá trị nhỏ nhất làm căn cứ.
– Nhiệt độ/điều kiện: đo ở nhiệt độ phòng, bề mặt sạch, bỏ phim bảo vệ khi cần xác nhận chính thức.
– Ghi nhận: lưu mác thép, tiêu chuẩn áp dụng, lô/cuộn số, vị trí cắt, dạng mép khi lập biên bản nghiệm thu.

Ví dụ áp dụng kiểm tra lô hàng

– Đơn đặt hàng: SUS304/2B CR, 1.50 × 1219 mm, tiêu chuẩn EN 10131 Class B, cuộn slit edge, dung sai bề rộng ±0.3 mm.
– Bảng dung sai tham chiếu: EN 10131 Class B cho t 1.0–1.6 mm → ±0.05 mm.
– Kết quả đo độ dày: min 1.45 mm, max 1.55 mm → đạt (nằm trong 1.50 ±0.05).
– Kết quả đo chiều rộng: min 1218.7 mm, max 1219.4 mm → đạt (1219 ±0.3).
– Kết luận: Lô đạt yêu cầu. Nếu có điểm 1.44 mm → loại điểm đó, đánh giá lại theo tần suất lấy mẫu; nếu vượt quá dung sai hệ thống, lô không đạt.

Bảng tóm tắt nhanh (tham khảo thiết kế và đặt hàng)

– CR 0.5–1.0 mm: yêu cầu ±0.04–0.06 mm (EN 10131 Class A/B hoặc ASTM tương đương).
– CR 1.0–2.0 mm: ±0.05–0.09 mm; với chi tiết chính xác, chọn Class B (±0.05–0.06 mm).
– CR 2.0–3.0 mm: ±0.08–0.12 mm.
– HR 3–6 mm: ±0.24–0.36 mm (EN 10051).
– HR 8–12 mm: ±0.36–0.50 mm.
– Chiều rộng slit edge:
– Dải hẹp (≤200 mm): ±0.15–0.20 mm.
– 200–1000 mm: ±0.25–0.40 mm.
– 1000–1500 mm: ±0.50 mm tiêu chuẩn.
– Chiều rộng tấm cắt: ±1.5 mm (≤1000 mm), ±2.0 mm (≤1500 mm), ±3.0 mm (≤2000 mm).

Ghi chú: Số liệu trên có thể thay đổi theo bảng cụ thể của từng tiêu chuẩn/phiên bản và bề rộng thực tế. Khi ràng buộc pháp lý/nhà máy, hãy viện dẫn chính xác bảng, số điều và năm ban hành.

Lưu ý quan trọng khi đặt hàng và nghiệm thu (PO/CO/CQ)

– Ghi rõ: tiêu chuẩn áp dụng (ví dụ: ASTM A480-2020 hoặc EN 10131:2006), cấp dung sai (Class A/B), dạng sản phẩm (CR/HR), trạng thái bề mặt (2B/BA/No.1), dạng mép (slit/mill/sheared).
– Nêu dung sai mong muốn nếu chặt hơn tiêu chuẩn (ví dụ slit edge ±0.2 mm).
– Yêu cầu chứng chỉ:
– Mill Test Certificate theo EN 10204 3.1 (nếu cần).
– CO (Certificate of Origin) và CQ (Certificate of Quality) ghi rõ tiêu chuẩn và kết quả kiểm tra.
– Thống nhất phương pháp đo nghiệm thu (vị trí đo, số điểm, bỏ/giữ phim) ngay trong hợp đồng.
– Với xẻ dải/tấm cắt tại service center, yêu cầu “tolerance after slitting/cutting” và bản QC của nhà gia công.

Các câu hỏi thường gặp

– Dung sai có phụ thuộc mác inox?
– Thông thường không; dung sai xác định theo dạng cán, chiều dày và bề rộng, độc lập mác 304/201/316.
– Có tính cả phim bảo vệ khi đo?
– Không. Dung sai áp trên nền kim loại, loại bỏ phim trước khi đo chính thức.
– Có thể yêu cầu chặt hơn tiêu chuẩn?
– Có, nhưng cần thỏa thuận trước, có thể ảnh hưởng giá/tiến độ; nhiều nhà máy/xưởng xẻ có gói “precision slit”.
– ASTM và EN có khác nhiều?
– Khác chi tiết theo dải kích thước và cách biểu diễn (± hoặc over/under). Mức độ chặt lỏng tương đương; hãy cố định một chuẩn duy nhất cho cả đơn hàng và nghiệm thu.

Nguồn tham khảo chính

– ASTM A480/A480M – Standard Specification for General Requirements for Flat-Rolled Stainless and Heat-Resisting Steel Plate, Sheet, and Strip (ASTM International).
– JIS G 4304: Hot-rolled stainless steel plate, sheet and strip; JIS G 4305: Cold-rolled stainless steel plate, sheet and strip (JSA).
– EN 10131: Cold rolled stainless steel – Tolerances on dimensions and shape (CEN).
– EN 10051: Continuous hot-rolled strip and sheet – Tolerances on dimensions and shape (CEN).
– ISO 9445-2: Cold-rolled narrow strip of stainless steels – Tolerances on dimensions and shape (ISO).
– Outokumpu, “Tolerances, dimensions and weights – stainless steel flat products” (Product manual).
– Aperam/Thyssenkrupp, tài liệu kỹ thuật về dung sai inox cán nguội/cán nóng (datasheet nhà sản xuất).

Kết luận

– Dung sai độ dày và chiều rộng của inox tấm/cuộn được quy định rõ trong ASTM A480/JIS G 4304–4305/EN 10131–10051.
– Cán nguội 1.0–2.0 mm thường ở mức ±0.05–0.09 mm; cán nóng 3–10 mm ở mức ±0.24–0.44 mm; chiều rộng slit edge phổ biến ±0.25–0.50 mm, tấm cắt ±1.5–3.0 mm tùy bề rộng.
– Để nghiệm thu chính xác: đo đúng vị trí, loại bỏ phim, lấy nhiều điểm, đối chiếu đúng bảng của tiêu chuẩn ghi trên CO/CQ.
– Khi đặt hàng, hãy chỉ rõ tiêu chuẩn, cấp dung sai, mép cắt và yêu cầu QC sau xẻ/cắt. Điều này giúp giảm rủi ro, kiểm soát chi phí và đảm bảo lắp ghép/gia công ổn định.

Cần bảng dung sai chi tiết theo quy cách bạn dùng? Liên hệ Inox Cường Thịnh để được tư vấn và báo giá tốt nhất. Hotline: 0343.417.281. Email: inoxcongnghiep.cuongthinh@gmail.com