Vệ sinh Inox định kỳ đúng cách: giữ bề mặt luôn sáng như mới

Vệ sinh Inox định kỳ là mắt xích quan trọng trong bảo dưỡng, vệ sinh và phục hồi inox, giúp kéo dài tuổi thọ và giữ bề mặt luôn sáng bóng. Bài viết này cung cấp quy trình chuẩn kỹ thuật, hóa chất phù hợp và lịch vệ sinh theo từng môi trường để bạn áp dụng ngay tại xưởng, công trình hay nhà máy.

Hiểu đúng về bẩn, ố và ăn mòn trên Inox

– Bẩn và màng dầu: bụi, dầu mỡ, dấu vân tay, cặn nước cứng; làm mờ bóng nhưng không gây hại nếu xử lý sớm.
– Ố nước và “tea staining”: vệt nâu nhạt trên inox ngoài trời (đặc biệt 304/201 gần biển, hồ bơi) do muối chloride bám và khô đọng.
– Gỉ bề mặt (rouge) và hạt sắt ngoại lai: do nhiễm sắt carbon từ dụng cụ thép thường hoặc hạt mài; là nguyên nhân phổ biến khiến inox “rỉ”.
– Ăn mòn rỗ (pitting) và nứt do ứng suất bởi chloride: thường xảy ra khi dùng chất tẩy chứa clo (NaClO) hoặc môi trường mặn, nhiệt cao.
– Khả năng chịu môi trường theo mác:
– 201: kinh tế, dễ ố/gỉ bề mặt ngoài trời và môi trường ẩm mặn.
– 304: dùng rộng rãi; hạn chế trong môi trường chloride cao.
– 316/316L: kháng chloride tốt hơn, phù hợp ven biển, hồ bơi (vẫn cần vệ sinh đều).

Nguyên tắc vàng khi vệ sinh Inox

– Chỉ dùng hóa chất pH trung tính hoặc nhẹ; tránh dung dịch chứa chloride/axit mạnh tiếp xúc lâu.
– Luôn rửa sạch và lau khô ngay sau khi vệ sinh để ngăn vệt nước và muối đọng.
– Làm theo vân xước (No.4/hairline) khi chà; không xoáy tròn trên bề mặt xước trang trí.
– Tuyệt đối không dùng len thép (steel wool), bàn chải thép carbon; chỉ dùng nylon, sợi tổng hợp, Scotch-Brite trắng (non-abrasive).
– Dụng cụ riêng cho inox; không dùng chung với thép thường để tránh nhiễm sắt.
– Thử ở vùng khuất trước khi áp dụng toàn bộ.
– Giảm thời gian tiếp xúc hóa chất; không để khô trên bề mặt.
– Nước rửa khuyến nghị: nước mềm/DI; nếu dùng nước cứng phải lau khô kỹ để tránh vệt vôi.

Dụng cụ và hóa chất nên chuẩn bị

– Dụng cụ:
– Khăn microfiber, miếng bọt biển mềm, miếng pad trắng 3M (không mài mòn), bàn chải nylon.
– Bình xịt, xô, vòi rửa áp lực vừa, găng nitrile, kính bảo hộ, khẩu trang lọc hơi khi dùng hóa chất.
– Hóa chất an toàn, dễ kiếm:
– Tẩy rửa hàng ngày: dung dịch xà phòng trung tính 1–2% hoặc chất tẩy rửa inox chuyên dụng pH 6–8.
– Vết dầu mỡ/dấu tay: cồn isopropyl/ethanol 70–90% hoặc nước rửa kính không chứa chloride.
– Vệt nước cứng/ố nhẹ: dung dịch giấm ăn 3–5% hoặc axit citric 5–10% (thời gian tiếp xúc ngắn), sau đó trung hòa/rửa kỹ.
– Gỉ nhẹ/tea staining: chất tẩy gốc axit oxalic (ví dụ bột/cream làm sạch inox) theo hướng dẫn NSX; rửa sạch, lau khô.
– Phục hồi thụ động hóa (passivation) sau gia công/đánh xước: dung dịch axit citric theo ASTM A967 (chỉ dùng bởi kỹ thuật viên, tuân thủ an toàn).
– Vết hàn/oxit hóa màu: ưu tiên phương pháp cơ học (đánh xước, mài tinh) hoặc hóa chất pickling chuyên dụng do đơn vị có chứng chỉ thực hiện.

Quy trình vệ sinh định kỳ theo mức độ bẩn

A. Làm sạch thường nhật/tuần (cho bề mặt sáng bóng, không ố)

1) Pha dung dịch trung tính 1–2%.
2) Phun/lau ướt toàn bề mặt, chà nhẹ theo chiều vân bằng pad mềm.
3) Rửa lại bằng nước sạch dồi dào.
4) Khử dấu tay/vệt mờ bằng cồn 70–90% nếu cần.
5) Lau khô ngay bằng microfiber.
Tip: Với inox bóng gương 8K, chỉ dùng khăn siêu mịn, chuyển động thẳng, không dùng pad.

B. Xử lý ố nước và cặn vôi

1) Phun giấm 3–5% hoặc axit citric 5% lên vùng ố, chờ 2–3 phút.
2) Chà nhẹ bằng pad trắng; không để khô trên bề mặt.
3) Rửa thật kỹ bằng nước sạch, lau khô.
4) Nếu còn vết, lặp lại ngắn hơn; tránh ngâm lâu để hạn chế xỉn màu.

C. Tẩy gỉ nhẹ và tea staining

1) Dùng chất tẩy gốc axit oxalic (kem/bột) thoa mỏng, chờ 2–5 phút.
2) Chà theo vân; quan sát bề mặt chuyển đều màu.
3) Rửa kỹ bằng nước nhiều lần; lau khô.
4) Với vết nặng, lặp lại 1–2 lần; không dùng len thép.
5) Sau tẩy gỉ, cân nhắc passivation bằng citric (kỹ thuật viên thực hiện) để phục hồi lớp thụ động.

D. Vết hàn, xỉ và màu ôxit (heat tint)

– Cơ học: dùng giấy nhám mịn (P400–P800) hoặc pad mài phù hợp, rồi hoàn thiện lại vân No.4/hairline; hút bụi và lau cồn.
– Hóa học: chỉ dùng gel/paste pickling chuyên dụng (thường chứa hỗn hợp axit mạnh) bởi thợ được đào tạo, có PPE, thông gió và quy trình trung hòa, thải bỏ đúng quy định.
– Sau cùng, passivation để ổn định lớp thụ động.

Lịch vệ sinh theo môi trường sử dụng

– Trong nhà, khô ráo (văn phòng, showroom): lau bụi hàng tuần; vệ sinh ẩm 2–4 tuần/lần; đánh bóng nhẹ mỗi 3–6 tháng.
– Bếp công nghiệp, chế biến thực phẩm: vệ sinh ẩm hàng ngày; tẩy ố hàng tuần; passivation định kỳ 6–12 tháng nếu bề mặt thường xuyên tiếp xúc muối/axit thực phẩm.
– Ngoài trời đô thị: rửa nước sạch 1–2 tuần/lần; tẩy ố nhẹ hàng tháng; kiểm tra mối ghép, khe kẽ mỗi quý.
– Ven biển/hồ bơi: rửa nước ngọt 2–3 lần/tuần; tẩy tea staining ngay khi xuất hiện; cân nhắc dùng 316/316L cho hạng mục mới; phủ bảo vệ mỗi 1–3 tháng.

Lỗi thường gặp và cách khắc phục

– Dùng Javel/NaClO để sát khuẩn: dễ gây rỗ; nếu bắt buộc dùng, giảm nồng độ, thời gian tiếp xúc <5 phút, rửa kỹ, lau khô; ưu tiên cồn 70% hoặc H2O2 theo khuyến nghị an toàn thực phẩm. - Dùng len thép/đĩa mài thép thường: gây nhiễm sắt → gỉ loang; khắc phục bằng tẩy gốc oxalic/citric rồi passivation. - Không rửa lại sau khi dùng chất tẩy: muối đọng gây xỉn, ố trắng; luôn rửa nhiều nước và lau khô. - Chà ngược vân trên No.4/hairline: để lại xoáy xấu; cần đánh hoàn thiện lại theo một chiều. - Đọng nước cứng: để lại vòng ố; cần lau khô ngay, hoặc dùng nước mềm/DI.

Bảo dưỡng và bảo vệ sau vệ sinh

– Passivation: với bề mặt vừa gia công cơ khí, dùng dung dịch axit citric theo ASTM A967 để phục hồi lớp Cr2O3 thụ động (thợ được đào tạo thực hiện).
– Phủ bảo vệ: thoa mỏng dầu khoáng thực phẩm hoặc chất phủ nano/silicone chuyên dụng cho inox để đẩy nước, chống bám bẩn; lặp lại mỗi 1–3 tháng tùy môi trường.
– Thiết kế – lắp đặt: tránh khe kẽ giữ muối/nước; dùng keo/ron phù hợp; chọn mác 316 cho khu vực chloride cao.

FAQ nhanh

– Có được dùng thuốc tẩy chứa clo? Không khuyến khích. Nếu phải dùng, tiếp xúc thật ngắn, rửa và lau khô ngay.
– Inox 201 bị ố ngoài trời phải làm sao? Tẩy bằng oxalic/citric, rửa kỹ; cân nhắc phủ bảo vệ định kỳ hoặc nâng cấp lên 304/316 cho hạng mục hứng mưa gió.
– Nước cứng làm bề mặt mờ? Rửa cuối bằng nước mềm/DI và lau khô để tránh vệt vôi.
– Xóa dấu vân tay trên bề mặt bóng gương? Dùng cồn 70–90% và khăn microfiber siêu mịn.
– Khử trùng bếp inox thế nào? Lau sạch bằng chất tẩy trung tính, rửa, rồi khử trùng bằng cồn 70% hoặc hơi nước; tránh NaClO kéo dài.

Nguồn tham khảo

– Nickel Institute – Care and maintenance of stainless steel: https://nickelinstitute.org
– Australian Stainless Steel Development Association (ASSDA) – Cleaning and maintenance: https://www.assda.asn.au
– British Stainless Steel Association (BSSA) – Cleaning stainless steel: https://bssa.org.uk
– ASTM A967/A967M – Standard Specification for Chemical Passivation Treatments for Stainless Steel Parts: https://www.astm.org
– SSINA – Stainless Steel: Care and Cleaning: https://www.ssina.com

Kết luận

Giữ inox luôn sáng như mới phụ thuộc vào ba yếu tố: chọn hóa chất đúng (trung tính, không clo), quy trình rửa – lau khô chuẩn và lịch vệ sinh phù hợp với môi trường. Với vết ố/gỉ nhẹ, xử lý kịp thời bằng giấm/citric/oxalic sẽ ngăn ăn mòn tiến triển. Các hạng mục có vết hàn hoặc đặt ngoài trời mặn nên được passivation và phủ bảo vệ định kỳ. Áp dụng đúng hướng dẫn trên sẽ giúp thiết bị, lan can, bồn bể hay đồ bếp inox của bạn bền đẹp, giảm chi phí bảo dưỡng dài hạn.

Cần tư vấn chọn mác inox, hóa chất và quy trình phù hợp cho công trình/xưởng của bạn? Liên hệ Inox Cuong Thinh để được hỗ trợ kỹ thuật và báo giá tốt nhất. Hotline: 0343.417.281. Email: inoxcongnghiep.cuongthinh@gmail.com